طی روزهای اخیر و به ویژه در ۱۷ دیماه، شبکه اینترنت ایران وضعیت ناپایداری را تجربه کرده است که اگرچه منجر به قطعی کامل (Blackout) نشده، اما عملاً دسترسی کاربران به جریان آزاد اطلاعات را در بسیاری از نقاط با دشواری شدید روبرو کرده است. گزارشهای متعدد از تهران، کرج، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز حکایت از آن دارد که کندی شدید، افزایش پینگ (Latency) و افت سرعت آپلود و دانلود، استفاده از پیامرسانها و حتی باز کردن صفحات ساده وب را به یک چالش فرسایشی تبدیل کرده است.
بر اساس مشاهدات میدانی و گزارشهای منتشر شده در رسانههای مختتلف، این اختلالات هم در اینترنت ثابت و هم در اینترنت همراه مشهود است. در تهران و کرج، کاربران در ساعات اوج مصرف با قطعیهای مکرر مواجه شدهاند و اتصال به ابزارهای دور زدن تحریم و فیلترینگ با دشواری بسیاری همراه بوده است. این وضعیت «اتصالِ بدون کیفیت»، صدای اعتراض کسبوکارهای آنلاین را نیز درآورده است. فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال میگویند اختلال در درگاههای پرداخت و دشواری در پشتیبانی آنلاین، در حال ضربه زدن به فروش و اعتبار برندهاست.
معمای کلودفلر: چرا نمودارها سقوط نکردند؟
نکته قابل تامل در اختلالات اخیر، وضعیت رادار «کلودفلر» (Cloudflare) است. در حالی که کاربران ایرانی دسترسی خود به اینترنت بینالملل را در حد «نزدیک به قطع» توصیف میکردند، نمودارهای حجمی کلاودفلر افت فاحشی را نشان نمیدادند. کارشناسان فنی علت این تناقض را ماهیت این نمودارها میدانند. این نمودارها «حجم ترافیک» را نشان میدهند، نه «کیفیت اتصال».
وقتی اینترنت دچار اختلال میشود (Packet Loss یا کندی شدید)، کاربران و اپلیکیشنها برای دریافت داده مدام درخواستهای مجدد (Retry) ارسال میکنند. این تلاشهای مکرر برای بقا در شبکه، حجم ترافیک را بالا نگه میدارد، حتی اگر عملاً دیتای مفیدی رد و بدل نشود. به بیان سادهتر، کلاودفلر شبکه اینترنت ایران را در این ساعات نه «مرده»، بلکه بهشدت «بیمار» و در حال تقلا ثبت کرده است؛ وضعیتی که در آن ارتباط برقرار است، اما کارایی ندارد.
پاسخ مسئولان: فیلترشکنفروشها را بگیرید
در حالی که زیرساختهای فنی با فشار مصرف و عدم توسعهیافتگی دستوپنجه نرم میکنند، واکنش برخی مسئولان شورای عالی فضای مجازی همچنان بر مدار محدودیت میچرخد. رضا تقیپور، عضو حقیقی این شورا، با اشاره به خطرات امنیتی، راهکار وضعیت فعلی را نه رفع فیلترینگ، بلکه برخورد قاطع با فروشندگان فیلترشکن دانسته است. او معتقد است تساهل در برابر ویپیانها امنیت مردم را به خطر انداخته و خواستار جرمانگاری استفاده و فروش این ابزارها شده است.
آنچه مشخص است، تجربه کاربری ایرانیان در دیماه 1404 با کلیدواژههای «ناپایداری» و «انتظار» گره خورده است. وضعیتی که در آن اینترنت رسماً قطع نیست، اما عملاً در دسترس هم نیست.
